Το Ψυχοσάββατο αποτελεί ένα καθιερωμένο «μνημόσυνο» της Ορθόδοξης Χριστιανικής Εκκλησίας για τις ψυχές όλων όσοι έφυγαν από τη ζωή. Αν και κάθε Σάββατο είναι αφιερωμένο στη μνήμη των κεκοιμημένων, δύο συγκεκριμένα Σάββατα μέσα στο έτος έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς τελούνται γενικά μνημόσυνα, τρισάγια και ειδικές τελετές στους ναούς και στα κοιμητήρια. Κατά το Ψυχοσάββατο, οι πιστοί τιμούν τα αγαπημένα τους πρόσωπα με προσευχή, μνημόσυνα, μοίρασμα κολλύβων και ελεημοσύνες. Τα κόλλυβα, με βασικό συστατικό το σιτάρι, συμβολίζουν την ανάσταση των νεκρών και την ελπίδα της αιώνιας ζωής.
Τι είναι το Ψυχοσάββατο και γιατί το τιμάμε ξεχωριστά
Τα Ψυχοσάββατα είναι αφιερωμένα στους κεκοιμημένους. Ουσιαστικά αποτελεί ένα τρισάγιο για τους κεκοιμημένους και τελείται σύμφωνα με τις επιταγές της Ορθοδοξίας μετά τον Όρθρο και τη Θεία Λειτουργία. Όλα τα Σάββατα του έτους είναι αφιερωμένα στις ψυχές των χριστιανών, με την ελπίδα της ανάστασής τους κατά τη Δευτέρα Παρουσία, σύμφωνα με τις Γραφές, ωστόσο η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά και ειδικά τη μνήμη τους στα δύο Ψυχοσάββατα εκάστου έτους. Τα Ψυχοσάββατα και η ημερομηνία που τιμώνται από την Εκκλησία και τους πιστούς εξαρτάται από το πότε «πέφτει» το Πάσχα.
Πότε είναι τα Ψυχοσάββατα του 2026
Το πρώτο Ψυχοσάββατο του έτους είναι 57 ημέρες πριν το Άγιο Πάσχα, ενώ το δεύτερο Ψυχοσάββατο είναι 48 ημέρες μετά το Άγιο Πάσχα. Το Άγιο Πάσχα είναι κινητή εορτή συνεπώς και τα Ψυχοσάββατα είναι κινητά. Για το 2026, το πρώτο Ψυχοσάββατο είναι στις 14 Φεβρουαρίου και το δεύτερο Ψυχοσάββατο στις 30 Μαΐου.
Στα Ψυχοσάββατα μπορούμε να πάμε τα κόλλυβα είτε στον Εσπερινό της Παρασκευής, είτε στην Θεία Λειτουργία του Σαββάτου, είτε και στα δύο. Πρόκειται περί της ιδίας αξίας, αφού η ίδια ακολουθία διαβάζεται. Τα ευλογηθέντα κόλλυβα δεν τα σκορπίζουμε στον τάφο, ούτε τα απορρίπτουμε στα σκουπίδια. Το Ψυχοσάββατο είναι μια ημέρα μνήμης, προσευχής και τιμής προς όσους έφυγαν, διατηρώντας ζωντανό τον δεσμό των ζωντανών με τις ψυχές των κεκοιμημένων.
Τι συμβολίζουν τα κόλλυβα που προσφέρουμε το Ψυχοσάββατο
Στην αρχαιότητα η λέξη κόλλυβος αρχικά σήμαινε τον κόκκο του σιταριού, ενώ αργότερα μικρό στρογγυλό νόμισμα. Το στάρι εμπλουτίζεται με ποικιλία καρπών σύμφωνα με τα έθιμα και την παραγωγή κάθε τόπου. Στα κόλλυβα, το σιτάρι λοιπόν, συμβολίζει το θάνατο, την ταφή και την ανάσταση των σωμάτων. Μόνο όμως το σιτάρι και όχι οι άλλοι καρποί (κριθάρι, βρώμη κλπ).Ο νεκρός θα διαλυθεί «εις τα εξ ων συνετέθη» και θα αναστηθεί πάλι με τη δύναμη του Θεού, κατά την κοινή Ανάσταση, με άφθαρτο πλέον σώμα σαν το σιτάρι.
Συμβολισμοί των υλικών στα κόλλυβα
Τα κόλλυβα, που προσφέρονται την ημέρα του Ψυχοσαββάτου και σε άλλα μνημόσυνα, φέρουν βαθύ συμβολισμό μέσα από τα υλικά τους:
Σιτάρι: Συμβολίζει την Ανάσταση και τη ζωή που αναγεννάται, καθώς το σιτάρι «σπέρνεται» και ανασταίνεται.
Ζάχαρη: Δείχνει τη γλυκύτητα της αιώνιας ζωής.
Ρόδι: Συμβολίζει την αφθονία και τη λαμπρότητα του Παραδείσου.
Μαϊντανός: Εκφράζει την ελπίδα για αναψυχή και δροσιά στον τόπο αναπαύσεως των ψυχών.
Φρυγανιά ή καβουρδισμένο αλεύρι: Παραπέμπει στο χώμα που σκεπάζει τον τάφο.
Συχνά προστίθενται και αμύγδαλα, καρύδια, σταφίδες και κανέλα, δίνοντας ιδιαίτερο άρωμα και νοστιμιά. Η χρήση εννέα διαφορετικών υλικών συμβολίζει, σύμφωνα με την παράδοση, τα εννέα αγγελικά τάγματα, ενώ κάθε συστατικό ενισχύει τον πνευματικό χαρακτήρα της προσφοράς.
Δείτε το βίντεο – Γιατί τα παρεξηγημένα κόλλυβα αποτελούν την απόλυτη υπερτροφή