Όταν ένας άνθρωπος φεύγει από τη ζωή χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, πολλοί συγγενείς αναρωτιούνται ποιοι τελικά δικαιούνται την περιουσία του. Η κληρονομική διαδοχή εξ αδιαθέτου, δηλαδή χωρίς διαθήκη, καθορίζει με σαφήνεια ποιοι συγγενείς μπορούν να πάρουν την κληρονομιά, με ποια σειρά και με ποιο ποσοστό.
Η Ελένη Κοντογεώργου, Πρόεδρος του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου Εφετείων Αθηνών-Πειραιώς-Αιγαίου και Δωδεκανήσου, μέλος της Νομοπαρασκευαστικής Επιτροπής του Κληρονομικού Δικαίου εξηγεί στα ΝΕΑ με απλά λόγια πώς λειτουργεί το σύστημα των «Τάξεων» και τι δικαιώματα έχουν οι συγγενείς ανά περίπτωση, από τα παιδιά και τον σύζυγο έως τους πιο απομακρυσμένους συγγενείς ή ακόμα και το Δημόσιο.
1η Τάξη
Στην 1η Τάξη είναι η σύζυγος και τα παιδιά.
Εάν ο θανών είχε σύζυγο και παιδιά, η περιουσία κατανέμεται ως εξής:
Η σύζυγος λαμβάνει το 1/4 της περιουσίας, με τις ισχύουσες διατάξεις. Με την τροποποίηση του κληρονομικού δικαίου, που αναμένεται άμεσα να κατατεθεί στη Βουλή το σχετικό νομοσχέδιο, ο επιζών σύζυγος θα κληρονομεί το 1/3 της περιουσίας, αντί το 1/4 που ισχύει σήμερα, εφόσον συγκληρονομεί με ένα παιδί, το οποίο παιδί θα λάβει τα υπόλοιπα 2/3 της κληρονομίας. Αν υπάρχουν περισσότερα του ενός τέκνα τότε ο σύζυγος θα κληρονομεί το 1/4 και τα υπόλοιπα 3/4 θα κληρονομούνται ισομερώς από τα παιδιά.
Τα παιδιά μοιράζονται ισομερώς τα υπόλοιπα 3/4. Αν κάποιο παιδί έχει πεθάνει ή έχει αποποιηθεί την κληρονομιά και έχει κληρονόμους, τότε το μερίδιό του περνά στα δικά του παιδιά ισομερώς και όχι στη σύζυγό του. Και αν δεν έχει παιδιά ή ήταν ανύπαντρος, τότε το μερίδο του προσαυξάνει την κληρονομική μερίδα των αδελφών του ισομερώς.
2η Τάξη
Στην 2η Τάξη είναι οι γονείς, τα αδέλφια και τα τέκνα και τα εγγόνια των αδελφών του που έχουν πεθάνει πριν από αυτόν.
Αν δεν υπάρχουν παιδιά, τότε κληρονομούν οι πλησιέστεροι συγγενείς αυτής της τάξης:
Οι γονείς, οι αδελφοί και οι απόγονοί τους. Αν κάποιος αδελφός έχει πεθάνει, κληρονομούν τα παιδιά και τα εγγόνια του αδελφού του, ισομερώς.
Ο σύζυγος, εφόσον υπάρχει, λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο 1/2 μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.
3η Τάξη
Στην 3η Τάξη είναι οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομουμένου και από τους κατιόντες τους, τα τέκτα και τα εγγόνια
Αν δεν υπάρχουν γονείς ή αδέλφια, τότε:
Κληρονομούν οι παππούδες και οι γιαγιάδες
Ο σύζυγος λαμβάνει τα 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο 1/2 μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.
4η Τάξη
Στην 4η Τάξη είναι οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες του αποβιώσαντα.
5η Τάξη
Αν δεν υπάρχουν συγγενείς των προηγούμενων Τάξεων, τότε πάμε την 5η Τάξη που ολόκληρη η περιουσία κληρονομείται από τον συζυγο που επιζεί ως μοναδικός εξ αδιαθέτου κληρονόμος.
Ο επιζών σύζυγος, ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος επίσης παίρνει ως εξαίρετο, ανεξάρτητα από την Τάξη με την οποία καλείται, τα έπιπλα, τα σκεύη, τα ενδύματα και αλλά τέτοια αντικείμενα που τα χρησιμοποιούσαν είτε και οι δύο μαζί ή μόνο αυτός.
Τα δικαιώματα του συζύγου τα έχει και ο επιζών συμβίος, με τον οποίο ο αποβιώσας είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης τουλάχιστον τρία χρόνια πριν από το θανατό του. Αποκλείεται το κληρονομικό δικαίωμα του επιζώντα συζύγου καθώς και το δικαίωμα στο εξαίρετο αν ο αποβιώσαντας είχε ασκήσει αγωγή διαζυγίου.
6η Τάξη
Στην 6η Τάξη αν δεν υπάρχει κανείς συγγενείς από τις προηγούμενες Τάξεις, τότε καλείται το Δημόσιο ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος, το οποίο αποδέχεται πάντα την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.