Αντιμέτωποι με σοβαρές επιπτώσεις στην ασφαλιστική τους κατάσταση βρίσκονται περίπου 400.000 ελεύθεροι επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενοι και αγρότες, καθώς από την 1η Μαρτίου 2026 κινδυνεύουν να μείνουν χωρίς πλήρη υγειονομική κάλυψη. Η αιτία δεν είναι άλλη από τις ληξιπρόθεσμες οφειλές προς τον ΕΦΚΑ, οι οποίες για πολλούς έχουν συσσωρευτεί εδώ και χρόνια, ενώ για άλλους αφορούν ακόμη και έναν μόνο μήνα εισφορών μέσα στο 2025.
Η κρίσιμη προθεσμία για την εξόφληση ή τη ρύθμιση των ασφαλιστικών υποχρεώσεων έληξε στις 31 Ιανουαρίου 2026. Όσοι δεν προχώρησαν εγκαίρως στις απαραίτητες ενέργειες, βλέπουν πλέον την ασφαλιστική τους ικανότητα να λήγει στο τέλος Φεβρουαρίου, γεγονός που τους αφήνει εκτός πλήρους κάλυψης για το νέο ασφαλιστικό έτος. Σύμφωνα με τις διευκρινίσεις του e-ΕΦΚΑ, η ανανέωση της ασφαλιστικής ικανότητας αφορά αποκλειστικά όσους έχουν τακτοποιήσει τις οφειλές τους για την περίοδο από την 1η Ιανουαρίου 2017 έως και την 31η Δεκεμβρίου 2025.
Για όσους επιθυμούν να εξασφαλίσουν ασφαλιστική κάλυψη έως τις 28 Φεβρουαρίου 2027, προϋπόθεση αποτελεί η πλήρης εξόφληση όλων των χρεών, ανεξαρτήτως αν αυτά έχουν βεβαιωθεί στο ΚΕΑΟ ή παραμένουν εκτός του μηχανισμού είσπραξης. Η μερική καταβολή οφειλών δεν επαρκεί, καθώς δεν οδηγεί σε αυτόματη ανανέωση της ασφαλιστικής ικανότητας, ακόμα κι αν το υπόλοιπο ποσό είναι μικρό.
Η βασική διέξοδος για όσους αδυνατούν να προχωρήσουν σε εφάπαξ εξόφληση είναι η ένταξη σε ρύθμιση. Σε αυτή την περίπτωση, η ασφαλιστική ικανότητα δεν παρέχεται για ολόκληρο το έτος, αλλά ανανεώνεται σε μηνιαία βάση, υπό τον όρο ότι οι δόσεις καταβάλλονται κανονικά και τηρούνται όλοι οι όροι της ρύθμισης. Μοναδική εξαίρεση προβλέπεται για οφειλές έως 100 ευρώ, καθώς για αυτές τις περιπτώσεις η ασφαλιστική κάλυψη διατηρείται μέχρι τη λήξη του ασφαλιστικού έτους χωρίς πρόσθετες διαδικασίες.
Παρά την απώλεια της ασφαλιστικής ικανότητας, οι ασφαλισμένοι δεν στερούνται πλήρως την πρόσβαση στη δημόσια υγεία. Όλοι οι νόμιμα διαμένοντες πολίτες με ενεργό ΑΜΚΑ συνεχίζουν να έχουν δικαίωμα δωρεάν νοσηλείας και βασικής ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης στο δημόσιο σύστημα. Ωστόσο, στην πράξη η διαφορά σε σχέση με την πλήρη ασφάλιση είναι αισθητή. Ακόμα και για απλές ιατρικές πράξεις, όπως η συνταγογράφηση φαρμάκων, οι ανασφάλιστοι υποχρεώνονται να απευθυνθούν αποκλειστικά σε δημόσιες δομές, με αυξημένο χρόνο αναμονής και ταλαιπωρία. Αντίθετα, όσοι διαθέτουν ενεργή ασφαλιστική ικανότητα μπορούν να εξυπηρετηθούν άμεσα από συμβεβλημένους γιατρούς του ΕΟΠΥΥ.
Το πλαίσιο αυτό καθιστά σαφές ότι η τακτοποίηση των ασφαλιστικών οφειλών αποκτά καθοριστική σημασία, όχι μόνο για τυπικούς λόγους, αλλά κυρίως για τη διασφάλιση της απρόσκοπτης πρόσβασης σε πλήρεις και ποιοτικές υπηρεσίες υγείας.